Κυβερνητική μηχανική, συμπαντικές θεωρίες, ανθρώπινη ύπαρξη, ανατροφοδότηση, πρόοδος

Βασικές αρχές

Οι Pink Floyd έκρυβαν πάντοτε ζωογόνα μυνήματα – και έδιναν άλλα τόσα – στη μουσική και τους στίχους τους. Το Division Bell ανήκει, θα μπορούσε κάποιος να πει, στην ώριμη περίοδο του συγκροτήματος. Κύριο μέλημα τους – και ανησυχία πάνω απ’ όλα – είναι η σχέση ανθρώπου προς άνθρωπο, χρόνου και χάους, τάξης και ισορροπίας, προόδου και επικοινωνίας. Ανατροφοδότηση ιδεών σε έναν αέναο χωρόχρονο. Πως μπορούμε να προχωρήσουμε ως είδος;

Επιρροές και κατευθύνσεις

Το βιβλίο του Norbert Wiener , για πολλούς ο ιδρυτής της κυβερνητικής μηχανικής, Cybernetics and Society: The Human Use of Human Beings ήταν ιδιαίτερης σημασίας για τους Pink Floyd. Η κυβερνητική μηχανική ορίζεται, στο βιβλίο, ως η επιστήμη της επικοινωνίας και ελέγχου ανάμεσα στα ζώα και την μηχανή. Η λέξη – έχει σημασία η αναφορά εδώ – είναι ελληνικής προέλευσης (κυβερνώ). Οι Pink Floyd έψαχναν το θεωρητικό υπόβαθρο για την σκέψη τους – που αφορούσε κυρίως την πρόοδο και την επικοινωνία – στις αρχές της κυβερνητικής μηχανικής, αρχές που, οι περισσότερες, είναι βαθειά ριζωμένες σε προσωκρατικές και πλατωνικές θεωρίες.

Η τάση που υπάρχει στο σύμπαν, εν γένει, και σε κάθε κλειστό σύστημα, είναι η μετάβαση από την ευταξία στην αταξία’

Το ‘κλειδί’ για την πρόοδο είναι η διαδικασία της ανατροφοδότησης στην απλούστερη μορφή της – την διαπροσωπική επικοινωνία’

‘Η ανατροφοδότηση είναι το ουσιώδες στοιχείο του ελέγχου’

‘Η βασική μονάδα της επικοινωνίας είναι το Μήνυμα’

‘Τα όρια του ανθρώπου εκτείνονται πέραν της σάρκας’

‘Η γλώσσα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της προόδου του ανθρώπο

Οι Pink Floyd, ξεκάθαρα, ενδιαφέρονταν για την μεταφορά Μηνυμάτων μεταξύ ατόμων με απώτερο σκοπό την ατομική και κοινωνική πρόοδο. Σε ένα πλαίσιο μακρόκοσμού-μικρόκοσμου θέλησαν να αντανακλάσουν συμπαντικές φόρμες σε ανθρώπινες πρακτικές.

Ποιος είναι ο Publius και ποια η σχέση του με την κυβερνητική μηχανική;

‘Δεν είμαστε τίποτα άλλο παρά δίνες σε έναν αέναα κινούμενο ποταμό. Δεν είμαστε αντικείμενα που παραμένουν αλλά σχήματα που αυτόδιαιωνίζονται. Ένα σχήμα είναι ένα μήνυμα και πρέπει να μεταφέρεται ως τέτοιο’ -Norbert Wiener

‘Άκουσε. Διάβασε. Σκέψου. Επικοινώνησε. Είναι όλα θέμα ανατροφοδότησης.’ – Publius

Το Division Bell κυκλοφόρησε το 1994. Καθώς το συγκρότημα ήταν σε περιοδεία για την προώθηση του καινούργιου του δίσκου ένας αυτοαποκαλούμενος αγγελιοφόρος του συγκροτήματος, με κωδικό όνομα ‘Publius’, έδειχνε τον δρόμο, μέσω μηνυμάτων στο Internet, για την αποκωδικοποίηση του δίσκου. Στην αρχή όλοι νόμισαν πως επρόκειτο για έναν απλό θαυμαστή του συγκροτήματος που ήθελε απλώς να ταράξει τα νερά του thread στο οποίο απέστελλε τα μηνύματά του. Η αξιοπιστία του μυστηριώδους Publius όμως ενισχύθηκε περαιτέρω όταν σε μια συναυλία του συγκροτήματος βγήκε το κινούμενο μήνυμα ‘Enigma – Publius’ στις γιγαντοοθόνες του σταδίου!

Το όνομα Publius πρωτοεμφανίζεται στις Πράξεις των Αποστόλων [28:7] και αναφέρεται στον κυβερνήτη της Μάλτας. Σύμπτωση ή όχι, εδώ διαφαίνεται μια σύγκλιση με την τυπολογία και τις ρίζες του ονόματος Cybernetics (βλ. πιο πάνω)

Ο Publius έδωσε ουκ ολίγα μηνύματα για τις κρυφές προσδοκίες του δίσκου και για το τι ήθελε να αγγίξει και να πραγματώσει. Ας ακολουθήσουμε μερικά απ’ αυτά βλέποντας και το φωτογραφικό υλικό που παρατίθεται στον δίσκο. Χρησιμοποιώντας τα λόγια του Publius:

Ένας μακρύς δρόμος ανοίγεται μπροστά σου. Προσπάθησε να τον χαρτογραφήσεις…’

The Division Bell: Tο εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο

2dv

Το εξώφυλλο σαφώς πρόκειται για μια αποτύπωση του όλου σκεπτικού περί επικοινωνίας και ανατροφοδότησης. Δυο πρόσωπα κοιτάζουν το ένα το άλλο, σιδερένιες μορφές – σκληρές – με μόνη δίοδο επικοινωνίας την ανατροφοδότηση που υποδηλώνεται από τους τέσσερεις προβολείς στο ενδιάμεσο. Τα δύο στόματα δημιουργούν ένα τρίτο μάτι που, σύμφωνα με μια συνέντευξη του Storm Thorgerson, υποδηλώνει την απουσία [γνώριμα λημέρια των Floyd]. Το οπισθόφυλλο έχει ιδιαίτερη σημασία και μάλλον κλίνει προς την απουσία επικοινωνίας πάλι αλλά ενέχοντας σημεία κρυφών ισορροπιών. Το γεγονός ότι υπάρχουν τρεις κορδέλες ενώ βλέπουμε δύο χέρια μπορεί να παραλληλιστεί με το γεγονός ότι υπάρχουν αλήθειες αλλά εμείς δεν τις βλέπουμε. Ο καθένας κρατά από μια και σκοπός να τις βρούμε είναι η επικοινωνία μεταξύ μας. Ανατροφοδότηση.

What Do You Want From Me, Poles Apart, A Great Day For Freedom, Wearing The Inside Out, Coming Back To Life, Keep Talking, High Hopes

3dv

You can have anything you want
You can drift, you can dream, even walk on water
Anything you want

You can own everything you see
Sell your soul for complete control
Is that really what you need

You can lose yourself this night
See inside there is nothing to hide
Turn and face the light

Η φωτογραφία εδώ απεικονίζει πάλι τα πρόσωπα του εξώφυλλου σε μια μπάλα. Σημείο στο οποίο πρέπει να σταθούμε είναι τα φώτα. Η αναφορά γίνεται και στον τελευταίο στίχο, μια θεματική που βρίσκεται και στο επόμενο τραγούδι, Poles Apart, το οποίο απεικονίζεται πάλι με τα δύο πρόσωπα, τώρα σε μια αποτύπωση σχεδόν προϊστορική. Σημαντική φαίνεται να είναι και η σύνδεση [πάλι] με τον Norbert Wiener:

‘Είναι εύκολο να φτιάξεις μια μηχανή που θα προσεγγίζει το φως ή θα απομακρύνεται από αυτό και αν τέτοιες μηχανές εμπεριέχουν δικά τους φώτα, ένα μέρος από αυτές θα μας δείξει περίπλοκες φόρμες κοινωνικής συμπεριφοράς’

4dv

Did you know . . . it was all going to go so wrong for you
And did you see it was all going to be so right for me
Why did we tell you then
You were always the golden boy then
And that you’d never lose that light in your eyes

Hey you . . . did you ever realise what you’d become
And did you see that it wasn’t only me you were running from
Did you know all the time but it never bothered you anyway
Leading the blind while I stared out the steel in your eyes

Στο A Great Day For Freedom, έχουμε πάλι τα πρόσωπα. Τώρα καλυμμένα με εφημερίδες.

5dv

Στο Wearing The Inside Out βλέπουμε μια πιο καλλιτεχνική απεικόνιση, πιο φωτογραφική. Τα γνωστά πρόσωπα, εμείς όλοι, σε μια α/μ εκδοχή. Περισσότερα για το συγκεκριμένο, εδώ

6dv

Στο Coming back to life έχουμε μια δυνατή εικόνα. Ανατροφοδότηση, επικοινωνία, ο άνθρωπος για τον άνθρωπο.

7dv

και οι συμπαραδηλώσεις για το φως, πάλι, έρχονται με τους στίχους

I took a heavenly ride through our silence
I knew the waiting had begun
And headed straight . . . into the shining sun

Ενώ, στο Keep Τalking οι Pink Floyd δεν μας αφήνουν να ξεχάσουμε:

All we need to do is make sure we keep talking

divisionbell9bis

κι εμείς δεν μπορούμε παρά να κοιτάξουμε πάλι στον Norbert Wiener:

Το ‘κλειδί’ για την πρόοδο είναι η διαδικασία της ανατροφοδότησης στην απλούστερη μορφή της – την διαπροσωπική επικοινωνία’

‘Η βασική μονάδα της επικοινωνίας είναι το Μήνυμα’

‘Η γλώσσα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της προόδου του ανθρώπου’

Κι όπως αρχίσαμε, θα τελειώσουμε

High Hopes

divisionbell12bis

Η εικόνα μιλά απο μόνη της, όπως κι οι στίχοι

The water flowing
The endless river
Forever and ever

Θυμηθείτε και πιο πριν όμως…

‘Δεν είμαστε τίποτα άλλο παρά δίνες σε έναν αέναα κινούμενο ποταμό.

Δεν είμαστε αντικείμενα που παραμένουν αλλά σχήματα που αυτόδιαιωνίζονται.

Ένα σχήμα είναι ένα μήνυμα και πρέπει να μεταφέρεται ως τέτοιο’ –

Norbert Wiener

Καλό σας ταξίδι. Καλή ανατροφοδότηση. Όλοι μας την χρειαζόμαστε

Leave a Comment